X
تبلیغات
پیکوفایل
رایتل

کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی

فصل 10: رهبری

رهبری چیست ؟رهبری عبارت است از توانایی در اعمال نفوذ بررفتار فرد یا گروه و سوق دادن آن به هدفهای مورد نظر .منبع این قدرت یا اعمال نفوذ جنبه رسمی دارد .همانند تکیه زدن برمسند مدیریت .از آنجاکه به مدیر حق وحقوق خاصی داده می شود ، این نمی تواند بدان معنی باشد یا تصمین کند که وی بتواند سازمان را به طور اثر بخش هدایت و رهبری کند یعنی همه رهبران مدیر نیستند و همه مدیران هم رهبر نمی باشند.

رهبری غیر سازمانی یا غیر ارادی: یعنی فرد قدرت اعمال نفوذی را که به دست می آوردازمنابع خارج از ساختاررسمی سازمان است. یعنی رهبر می تواند از درون گروه بوجود آیدو از قدرت و اعمال نفوذ رسمی اهمیت بیشتری داشته باشد.

فصل 10: رهبری

رهبری چیست ؟رهبری عبارت است از توانایی در اعمال نفوذ بررفتار فرد یا گروه و سوق دادن آن به هدفهای مورد نظر .منبع این قدرت یا اعمال نفوذ جنبه رسمی دارد .همانند تکیه زدن برمسند مدیریت .از آنجاکه به مدیر حق وحقوق خاصی داده می شود ، این نمی تواند بدان معنی باشد یا تصمین کند که وی بتواند سازمان را به طور اثر بخش هدایت و رهبری کند یعنی همه رهبران مدیر نیستند و همه مدیران هم رهبر نمی باشند.

رهبری غیر سازمانی یا غیر ارادی: یعنی فرد قدرت اعمال نفوذی را که به دست می آوردازمنابع خارج از ساختاررسمی سازمان است. یعنی رهبر می تواند از درون گروه بوجود آیدو از قدرت و اعمال نفوذ رسمی اهمیت بیشتری داشته باشد.

تئوریهای رهبری: در این تئوریها بررسی می شود که چه چیزهایی می تواند فرد را به صورت یک رهبر اثربخش دراورد.

1- تئوری شخصیتی:دراین تئوری به ویژگی های شخصیتی فردتوجه شده است. پس ازبررسی های بسیار6 ویژگی را به عنوان ویژگی رهبران موفق برشمردند:

1-پویایی و جاه طلبی2- علاقه یا تمایل به رهبری و اعمال نفوذ بر دیگران3-صداقت و دوستی 4-اعتمادبه نفس 5-هوش 6- داشتن دانش فنی عمیق در رابطه با حوزه مسئولیت

ولی برای توجیه رهبری این ویژگی ها کافی نیست .بزرگترین ضعف این تئوری ان است که عوامل موقعیتی نادیده گرفته شده است.یعنی رهبر باید علاوه ویژگی ها، اقدامات مناسب انجام دهدو اقدامات مناسب در یک موقعیت الزاماً نمی تواند در موقعیت دیگر به عنوان اقدامات مناسب شناخته شود.

2- تئوری رفتاری:دراین تئوری برای معرفی رهبران به رفتارخاص آنها توجه شده است دراینجا مطرح می شود که آیا رهبران موفق از نظر رفتار چیز منحصر به فردی داشته اند .در این تئوری آنچه جالب توجه و هیجان انگیز است آن که شاید بتوان رهبران را تربیت کرد.به این منظور تحقیقات زیادی صورت گرفت که دومورد آن عبارتند از:

الف) تحقیقات دانشگاه اوهایو

ب) تحقیقات دانشگاه میشیگان

الف) تحقیقات دانشگاه اوهایو:دراین تحقیقات پژوهشگران می کوشیدند ابعادمستقل رفتار رهبری را شناسایی کنند

کار خود را به دو بعد تقسیم کردند :1- وظیفه ای( ابتکار عمل) 2-مراعات حال دیگران

  1. وظیفه ای (ابتکار عمل): حدود یا میزانی است که یک رهبر ساختار نقش خود وزیر دستان را برای تامین هدف مشخص می سازد و در بر گیرنده اقداماتی است که جهت سازماندهی ،روابط کاری و هدفها صورت می گیرد. رهبری که نمره ابتکار بالایی دارد رهبری است که را کارهای مشخصی را برای اعضای گروه تعیین می کند.و انتظار دارد در هنگام کار استانداردهای مشخصی استفاده کنند.

--- اگررهبری فقط از نظر مراعات حال دیگران نمره بالایی بگیردازنظرعملکرد نمی تواند چندان موفق باشد.

--اگررهبر از نظر ابتکار عمل نمره بالایی بگیرد همواره موجب بالا رفتن نرخ یا میزان شکایتها ،غیبتها ، جابه جایی و کاهش رضایت شغلی به جهت افزایش کارهای تکراری و روزمره می شود.

---اگر در هر دو مورد نمره مثبتی بگیرد نتیجه کار وی در گروه و سازمان مثبت است البته موارد استثنا ء هم دیده می شود.

ب) تحقیقات دانشگاه میشیگان:در این تحقیق هم می خواستند ویژگی رهبری رهبران تعیین کنند به گونه ای که بتوان اثربخشی عملکردرا اندازه گیری کرد.کارخود را به دوبعد تقسیم کردند:الف)رهبران کارمند گراب)تولیدگرا

1 -رهبران کارمندگرا: به نیازهای شخصی زیر دستان توجه می کردند .افراد باهم تفاوت شخصی و فردی دارند

2-رهبران تولید گرا :به جنبه تخصصی و فنی کار توجه داشته به کارکنان به عنوان ابزاری برای رسیدن به هدف توجه می کردند.

---رهبران کارمند گرا میزان رضایت تولید و رضایت شغلی افراد را افزایش می دهند

---رهبران تولید گرا میزان رضایت تولید و رضایت شغلی افراد را کاهش می دهند

شبکه مدیریت

می باشد از نظر بلیک و موتون مدیرانی که از نظر شیوه رهبری زیر عنوان 9/9 قراردارند بهترین عملکرد را خواهند داشت

 

 

 

  • مراعات حال دیگران:شخص رهبر به مساله اعتماد متقابل دیگران اهمیت می دهد برای عقاید زیر دستان ارزش قائل است احساسات و راحتی زیر دستان را مورد توجه قرار می دهد کسی که در این مورد نمره بالایی بگیرد کسی است که به زیر دستان کمک می کند تا مسائل شخصی خود را حل کنند.
  • Managerial Grid :شیوه رهبری بر دو محور رسم می شود از آنجا که مدیران به افراد و تولید توجه می کنند.این نموداربراساس دو بعد رفتاری(ابتکار عمل و رعایت حال دیگران و یا کارمندگرا و تولید گرا )

     

     

    9/9

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    9/1

    5/5

    1/9

    1/1

     

     

     

     

    3-تئوری اقتضایی: دراین تئوری به موقعیت و اثرات آن توجه شده است تحقیقات زیادی انجام شده تا بدان وسیله عوامل عمده موقعیتی که بر اثر بخشی رهبری اثر می گذارند تفکیک شوند .متغییرهای بررسی شده در این تئوری عبارتند از:نوع کاری که انجام می شود،شیوه رهبری،رئیس مستقیم آن کار ، هنجارهای گروه ،بعدزمانی(تقاضاوخواست زمان )و فرهنگ سازمانی

    سه دسته از تئوری های اقتضایی عبارتند از:

    الف- تئوری فیدلر

    ب-تئوری مسیر هدف

    ج-رهبری مشارکتی

    الف)تئوری فیدلر :فیدلر توانست جامع ترین و گسترده ترین تئوری اقتضایی را در مورد رهبری ارائه کند.تئوری او بیانگر اینست که عملکرد موفقیت آمیز گروه به این امر بستگی دارد که شیوه رهبری باید متناسب با موقعیت و شرایطی باشد که فرد در آن قراردارد.او پرسشنامه ناخوشایندترین همکاررا تهیه کرد و هدف از طرح این پرسشنامه آن بود که مشخص شود آیا رهبر به انسان توجه می کندویا به تولیدوکاروسه شاخص موقعیتی را معرفی کرد.

    (رابطه رئیس مرئوسی:یعنی میزان اعتماد ،اطمینان و احترامی که زیر دستان برای رهبر خود قائل هستند

    ساختار یا نوع کاریا وظیفه که باید انجام شود:یعنی حدود یا میزانی که وظایف یا کارها یی که باید انجام شود

    میزان قدرت رهبر: یعنی قدرت یا نفوذی که یک رهبر می تواند بر متغیرهایی چون استخدام و اخراج کارکنان ، مقررات انضباطی ،ارتقاء و افزایش حقوق کارکنان اعمال کند.)

    این پرسشنامه نتیجه تئوری شخصیتی است ولی پا کمی فراتر گذاشته شده و مسائل موقعیتی نیز به آن اضافه شد او فرد را در رابطه با وضع یا موقیت مورد نظر مورد توجه قرار دارد و سپس درصد برآمد تا اثر بخشی رهبر را به عنوان تابعی از این دو عامل(شخصیت-موقعیت) درآورد .

    فیدلر اعتقاد داشت سبک یا شیوه رهبری عامل اصلی در موقیعت است . در پرسشنامه فیدلر 16 هدف گنجانده شد و از افراد می خواست در مورد همکاران خود بیندیشند او بر این باور بود که که با پر کردن پرسشنامه نوع رهبری فرد مشخص می شود . این پرسشنامه جنبه مثبت داشت چرا که اگر کسی از این پرسشنامه نمره بالایی می گرفت یعنی توانسته شخصی را که به هیچ وجه نمی توان با آن همکاری کرد با جملات مطلوب معرفی کرده پس در زمره افراد مردمی قرار می گیردواگر نمره پایین می گرفت طرفدار تولید ومحصول بوده وفیدلر اورا تولید گرا می نامید.

    فیدلر فرض خود را بر این گذاشت که شیوه رهبری ثابت است یعنی فرد کارگرا یا کارمند گرا .

    B

    را در چارچوب این سه متغییر اقتضایی بررسی کنیم ،مثلاً اگر در جایی قرار است کارها بسیار دقیق انجام شود

    مثل محاسبه دستمزد و شخص مسئول آزادی عمل داشته می تواند به افراد پاداش دهد یا آنها را توبیخ نماید باید فردی دررأس قرار گیرد که از نظر میزان قدرت در سطح بالایی است

    حال پس از مشخص شدن نوع رهبری باید رهبر با موقعیت متناسب شود . گام بعدی آن است که وضع یا موقعیت

    D

    با استفاده از پرسشنامه فیدلر و سه متغییر اقتضایی می توان افراد را در رأس کارهایی گماشت که از نظر رهبری دارای بالاترین اثر بخشی باشند

    D

    نتیجه بدست آمده این است که فیدلر در زمینه درک رهبری اثر بخش ، گامهای بلند و مهمی برداشت . تحقیقات زیادی در این زمینه انجام شده نتوانست به مدرکی دست یابد که الگوی مذبور را تأیید نماید.اگر متغییرهای دیگر به الگو اضافه شود مفید واقع خواهد شد ولی همچنان کارهای فیدلر در توجیه اثربخشی مدیر کاربردهای زیادی دارد.

    ب)تئوری مسیر هدف:یکی از ارزشمندترین تئوریهاست که توسط رابرت هوس ارائه شده است اساس این تئوری چنین است کار رهبران این است که به پیروان خود کمک کند تا بتوانند به هدفها دست یابند آنها را هدایت و رهبری کند تا مطمئن شود که هدفهای آنان با هدفهای کلی گروه ،سازمان سازگار است . با توجه به این تئوری رفتار رهبر تا آنجا مورد قبول زیر دستان قرار می گیرد که بتواند موجبات رضایت آنها را در زمان کنونی و آینده برآورد.در شرایط زیر رفتار رهبر موجب تحریک و انگیزش کارکنان می شود

    1. اگر عملکرد رضایتبخش بتواند کارکنان را راضی نگه دارد این نیاز را تأ مین کند .
    2. کارکنان را هدایت ،ارشاد و رهبری کند و نیز این که کارکنان را به پاداشهایی برساند که در خور عملکرد اثر بخش باشد.

    پژوهشگر مذبور دربارة این گفتار، 4 نوع رفتار رهبری را شناسایی کرد :

    1. رهبری که دستور صادر می کند (ارشادی)
    2. رهبر حمایتی
    3. رهبر مشاورتی که با زیر دستان مشورت می کند
    4. رهبری که در صدد کسب موفقیت است هدفهای چالشگر یا هماورد طلب را در نظر می گیرد و انتظار دارد که زیر دستان به بهترین وجه ممکن کار کنند.
    نتیجه کلی رهبرانی که به تولید توجه می کنند در شرایط بسیار مطلوب در مقایسه با مدیرانی که به روابط انسانی توجه می کنند بهتر عمل می کنند.

    D

    رابرت هوس اعتقاددارد که رهبرباید به عوامل اقتضایی محیط وعوامل اقتضایی زیر دستان توجه نماید مطابق شکل صفحه بعد

     

     

     

     

    برعکس عقیده فیدلر رابرت هوس اعتقاد دارد که رهبر انعطاف پذیر است.

     

    عوامل اقتضایی محیط

    ساختار کار

    سیستم رسمی اختیارات

    گروه کاری

     

     

     

     

     

    رفتار رهبر

    ارشادی

    حمایتی

    مشارکتی

    در پی کسب موفقیت

     

    نتیجه

    عملکرد

    رضایت شغلی

     

     

     


     

     

    عوامل اقتضایی زیر دستان

    کانون کنترل

    تجربه

    توانایی

     

     

     

     

     

     

    بنابراین هنگامی که او به این عوامل توجه ننماید هیچ موفقیتی نخواهد داشت.

    نمونه ای از مفروضات زیر در تئوری مسیر

    اثر بخشی


    رهبری مبتنی بر فرماندهی


    رهبری حمایتی نوع کار دارای ساختار مشخص، نوع اختیارات رسمی و دیوانسالاری


    رهبری مبتنی بر فرماندهی در جایی که کارکنان تجربه زیاددارنداثربخش نیست. درجایی که تعارض

    و تضاد زیاد است مفید می باشد


    رهبری مشرکتی کارکنان کانون کنترل درونی داشته باشند


    رهبری در پی کسب موفقیت ساختار کار مبهم

    آینده تئوری مسیر هدف: می توان انتظار داشت که بیشتر مورد توجه قرار گرفته و درآن تغییراتی اعمال شود و متغیر های واسطه ای به آن اضافه گردد

    ج)تئوری الگوی رهبری مشارکتی:

    ویکتورم وفلیپ یتان الگوی رهبری مشارکتی را ارائه کردند.در این الگو رفتار رهبر و مشارکت اعضا در تصمیم گیری مورد توجه قرار می گرفت.آنان معتقد بودند که رفتار رهبر بنا به ساختار کاری (یکنواخت یا غیر یکنواخت )

    باید تغییر کند.یعنی میزان مشارکت در تصمیم گیری با توجه به شرایط مختلف تغییر می کند. الگوی ابتدایی دارای تعدادی متغییر اقتضایی و 5 شیوه رهبری می باشد و در الگوی تجدید نظر شده متغییرهای اقتضایی به 12 مورد می رسد که در نمودار صفحه 234 این متغییرها معرفی شده اند. نتیجه آنکه هم الگوی اصلی هم الگوی تجدید نظر شده نوید بخش بود به دلیل پیچیدگی کار این دو محقق برنامه کامپیوتری بر مبنای الگوی تجدید نظر شده طراحی کردند دیدگاه قابل تامل این دو محقق از نظر تجربه هم قابل اثبات است.

    رهبری زنان با مردان متفاوت است:

    تحقیقها به دو نتیجه در این زمینه رسیدند: از نظر شیوه رهبری تشابه بین زن ومرد بیش از نقاط اختلاف آنان است دوم تفاوت زن ومرد در این است که زنان شیوه مردم سالاری را بر می گزینند و مردان شیوه فرماندهی و دستور دهی.

    با توجه به تحقیقات انجام شده شیوه رهبری زنان با مردان متفاوت است .زنان مشارکت اعضا را تشویق و تقویت می نمایندو قدرت و اطلاعاتی که دارند با یکدیگر در میان می گذارند و همواره زیر دستان را تقویت می کنند. مدیران زن ترجیح می دهند که در مقام رهبری از شیوه هایی نظیر تخصص، برقرار کردن تماس با دیگران ،شخصیت فره مند و مهارتهای انسانی استفاده کنند.مردان شیوه دستور دهی و کنترل را اعمال می کنند مردان به قدرت خود تکیه می کنند.

    در حال حاضر از آنجا که بهترین مدیر کسی است که به حرف دیگران گوش دهد موجبات انگیزش آنان را فراهم آوردوآنان را حمایت و پشتیبانی کند چنین به نظر می رسد که زنان بمراتب بهتر از مردان عمل می کنند .

    نوع کار مبهم و پر تنش

    D

    4-تئوری شخصیتی رهبر فره مند : در تئوریهای پیشین افراد پیروان خود را در مسیری هدایت می کنند که هدفهای سازمان مشخص کرده در رهبری فرهمند در این نوع رهبری به پیروان خود الهام می بخشد که منافع خویش را فدای منافع سازمان کنند و این فرد می تواند اثراتی عمیق روی پیروان خود داشته باشد و تحول در آنان ایجاد کنند مانند مادر ترزا

    مدیران موفق یا اثر بخش در زمینه مذاکره و چانه زنی از مهارت بالایی برخوردار باشند که زنان در این زمینه نیز موفق هستند.

     

    D

    1. اعتماد به نفس
    2. دیدگاه بلند و اعتماد راسخ به آن دیدگاه
    3. رفتار خارق العاده
    4. عاملان تغییر

    تحقیق در زمینه رهبران فرهمند نشان می دهد که پیروان رهبران فرهمند به خود اعتماد داشته ،در کارهای خود تجربه های ارزشمند کسب کرده و اعتراف می نمودند که همواره مورد حمایت رهبران خود هستند،

    ساعتهای زیاد کار می کنند و عماکرد بهتری دارنداحساس رضایتمندی بیشتری نیز دارند البته باید در این زمینه تحقیقات بیشتری انجام شود .

    آیا رهبری مؤثر است !

    برخی از شیوه های رهبری (صرفه نظر از شرایط و موقعیت ها )اثر بخش خواهد بود

    تحقیقات نشان می دهد در برخی شرایط هیچ نوع رفتار رهبری نمی تواند اهمیت داشته باشد.

    گاهی اوقات برخی افراد و متغیرهای سازمانی به عنوان جایگزین هایی وارد صحنه می شوند و اثرات رهبری را بی اثر می سازندمانند (تجربه -آموزش-تخصص حرفه ایی)

    رهبر برای اثر بخش بودن باید بتواند نظم یا ساختار به گروه یا سازمان ارائه کندو ابهام کاری را کاهش دهد.

    در کارهای تکراری یعنی کارهایی که به صورت فطری روشن و تکراری و بطور باطنی کارگر را راضی نگه می داردنیاز به رهبر نیست.

    رهبری یک متغیر مستقل است پس می تواند بر رضایت شغلی اثر بگذارد.

    رهبری فرهمند نیز مدینه فاضله نیست بلکه این نوع رهبری در یک بحران می تواند مفید باشدولی پس از بحران و برگشت اوضاع به حالت عادی نمی تواند اثر بخش باشد.

    نکات کاربردی برای مدیران

    همانطور که در کل فصل دیده شد اگر به صورتی دقیق به دو واژه کار و مردم توجه کنیم در بیشتر تحقیقات به نوعی از این دو واژه استفاده شده است

    در تحقیقات فیدلر: بعد کار- در تحقیقات اوهایو: ابتکار عمل- در تئوری مسیر-هدف: فرماندهی-در پژوهش دانشگاه میشیگان:تولیدگراو بلیک و موتون آنرا توجه به تولید نامیدند

    بعد انسانی این تئوری ها هم نامهای متفاوت به خود گرفت:مراعات حال دیگران-حمایتی-کارمندگرا

    آنچه مهم است آنکه رفتار رهبر از همین دو بعد مورد توجه قرار گرفته و پژوهشگران درمورد اینکه آیا این دو بعد

    می تواند روی یک طیف قرار گیرد اختلاف نظر دارند

    دستاوردهای این فصل

    ویژگی شخصیتی نمی تواند تضمین کند که کارکنان وزیر دستان عملکرد بهتری داشته باشند.یعنی بعد شخصیت به تنهایی نمی تواند موفقیت رهبری را پیش بینی کند.

    درتحقیقات دانشگاه میشیگان ،اوهایو و شبکه مدیریت نمی توان بازدهی یا تولید کارمند را پیش بینی کردو نمی توان

    گفت که اگر رهبر یا مدیری طرفدار کار باشد تا چه اندازه می تواند موجب رضایت شغلی ،تولیدو بازدهی کارکنان شود.

    الگوی فیدلر در محیط محدود وکنترل شده انجام شد می تواند این تئوری را تأیید کندولی تحقیقات میدانی نمی تواند

    این دیدگاه را تأیید کند.

    الگوی مسیر- هدف چارچوبی را ارائه می کند که می توان بدان وسیله اثر بخشی رهبری را پیش بینی کردموفقیت رهبر به این بستگی دارد که با توجه به محیط و شرایط زیر دستان سبک خود را تغییر دهد

    در الگوی مشارکتی ابهامات زیادی وجود داردولی بزرگترین نقش آن این بوده که توانسته متغیرهای اقتضایی را معرفی کند به گونه ای که قبل از انتخاب شیوه رهبری باید به آنها توجه کرد

    ویژگی رهبر فره مند
    گاندی و....
    هدف ارائه شده است:
    تاریخ ارسال: دوشنبه 4 دی‌ماه سال 1391 ساعت 12:06 ب.ظ
    نظرات (0)
    نام :
    پست الکترونیک :
    وب/وبلاگ :
    ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد